واگرایی نقدینگی؛ چرا بازار سهام ایران در سایه «پریمیوم تتر» عقب‌نشینی می‌کند؟

تحلیل ساختاری جریان نقدینگی در بازار ایران

بازار سرمایه ایران در روزهای اخیر با فشار فروش گسترده‌ای مواجه بوده است؛ افت‌های متوالی ۴۲,۷۷۸ و ۱۳,۷۹۶ واحدی شاخص کل (TEDPIX)، نشان‌دهنده یک عقب‌نشینی ساختاری در برابر نااطمینانی‌های کلان است. این ریزش در حالی رخ می‌دهد که نقدینگی در اقتصاد ایران، به دلیل تداوم شکاف میان نرخ ارز نیمایی و بازار آزاد، به جای ورود به چرخه تولید، به سمت دارایی‌های امن و نقدشونده نظیر سکه طلا و ارزهای دیجیتال متمایل شده است. محدودیت‌های ناشی از بخشنامه‌های بانک مرکزی در حوزه تخصیص و تأمین ارز (به‌ویژه الزام به تودیع سپرده‌های ریالی سنگین جهت ثبت سفارش) و فشارهای تورمی، حاشیه سود شرکت‌های تولیدی را به شدت تحت فشار قرار داده و انگیزه سرمایه‌گذاری در بورس را به حداقل رسانده است.

واگرایی در جریان‌های نهادی و نقش تتر

در بازارهای جهانی، شاهد یک «چرخش استراتژیک» (Institutional Rotation) هستیم؛ جایی که خروج بیش از ۸۴ میلیون دلار از ETFهای بیت‌کوین و ورود ۷۰.۵ میلیون دلار به اتریوم، نشان‌دهنده گذار بازار از فاز هیجانی به انباشت پیچیده است. اما در ایران، تتر نقشی فراتر از یک دارایی سرمایه‌ای ایفا می‌کند. صادرکنندگان و واردکنندگان با پیچیدگی‌های اجرایی «دستورالعمل رفع تعهد ارزی» و الزامات سخت‌گیرانه بانک مرکزی برای عرضه ارز در سامانه نیما مواجه هستند. طولانی شدن فرآیند صدور تأییدیه گواهی ثبت آماری (کد ساتا) و محدودیت‌های اعمال‌شده بر روش‌های «واردات در مقابل صادرات خود یا غیر»، عملاً چرخه‌های تجاری را با انسداد زمانی مواجه کرده است. در این فضا، تتر به عنوان یک «ابزار تسویه موازی» و شریان حیاتی برای تسویه سریع قراردادهای تجاری و دور زدن این کانال‌های بروکراتیک عمل می‌کند؛ امری که به تتر اجازه می‌دهد به عنوان یک لنگر نقدینگی، اولویت را بر بازدهی محض ترجیح داده و پریمیوم خود را نسبت به بازار نقدی حفظ کند.

انتقال ریسک ژئوپلیتیک به زنجیره تأمین

نوسانات قیمت نفت (برنت در محدوده ۷۳ تا ۷۶ دلار) و ریسک‌های ژئوپلیتیک در تنگه هرمز، مستقیماً بر هزینه‌های لجستیک و واردات کالاهای واسطه‌ای ایران اثرگذار است. این وضعیت باعث شده است که شرکت‌های تولیدی از مدل‌های «به‌موقع» (Just-in-Time) به سمت مدل‌های «ذخیره اطمینان» (Just-in-Case) حرکت کنند. تحلیلگران داریک پست معتقدند تا زمانی که نرخ رشد نقدینگی (M2) بر اساس آمارهای رسمی بانک مرکزی در کانال ۲۸ تا ۳۰ درصدی پایداری کند و نرخ بهره حقیقی اقتصاد به دلیل شکاف عمیق میان نرخ سود اسمی سپرده‌ها (۲۳ درصد) و تورم نقطه‌به‌نقطه بالای ۳۵ درصد، در محدوده منفی ۱۲ تا ۱۵ درصد باقی بماند، بازار سهام ابزار لازم برای رقابت با بازارهای موازی را نخواهد داشت و در جذب نقدینگی سرگردان ناتوان خواهد بود. این نرخ بهره حقیقی منفی شدید، عملاً انباشت سرمایه در بورس را سرکوب و جریان ریال را به سمت پناهگاه‌های تورمی هدایت می‌کند.

چشم‌انداز آتی و استراتژی‌های عملیاتی

• فشار تورم وارداتی: نوسانات در هاب‌های ترانزیتی و افزایش هزینه‌های مالی انتقال ارز به دلیل فرآیندهای فرساینده رفع تعهد، به معنای تداوم فشار بر حاشیه سود بنگاه‌های اقتصادی است.
• تغییر مدل موجودی: مدیران زنجیره تأمین باید برای مقابله با صف‌های طولانی تخصیص ارز (ناشی از اولویت‌بندی‌های گروه کالایی بانک مرکزی) و ریسک ابطال ثبت سفارش‌ها، استراتژی‌های تأمین مالی زنجیره تأمین (SCF) را جایگزین مدل‌های سنتی کنند.
• تداوم پریمیوم تتر: با توجه به محدودیت‌های ارزی و سخت‌تر شدن بخشنامه‌های رفع تعهد ارزی برای صادرکنندگان بخش خصوصی، تقاضا برای تتر به عنوان ابزار تسویه در قراردادهای خرد بین‌المللی در ماه‌های آتی با شیب ملایمی افزایش خواهد یافت.

در نهایت، بازار در فاز فعلی به جای تمرکز بر رشد ارزش دارایی‌ها، بر «حفظ نقدینگی» و «تداوم عملیاتی» متمرکز است. تا زمانی که شکاف ارزی و نااطمینانی‌های ساختاری برطرف نشود، جریان سرمایه همچنان به سمت بازارهای موازی (طلا و ارزهای دیجیتال) هدایت خواهد شد.