واگرایی در زنجیره تأمین؛ چرا هزینه‌های واردات در ایران علی‌رغم ثبات جهانی صعودی است؟

بازآرایی ریسک در بازارهای جهانی و اثرات آن بر زنجیره تأمین ایران

در ۲۴ ساعت اخیر، بازارهای مالی جهانی با یک واگرایی درونی مواجه شدند؛ در حالی که قیمت نفت خام برنت در سطح ۸۸.۱ دلار تثبیت شد، بخش فناوری با فشار فروش در نمادهای کلیدی نظیر انویدیا (۱.۶۷- درصد) و ای‌اس‌ام‌ال (۲.۱۸- درصد) روبرو شد. این اصلاح قیمتی در بخش نیمه‌هادی‌ها، عمدتاً ناشی از بازنگری در چشم‌انداز تقاضای غیر-AI و تداوم چالش‌های زنجیره تأمین جهانی است. برای فعالان بازار در ایران، این نوسانات به معنای افزایش نااطمینانی در قیمت‌گذاری قطعات صنعتی وارداتی است که زنجیره تأمین داخلی را نسبت به نوسانات جهانیِ سخت‌افزارهای پردازشی آسیب‌پذیرتر می‌کند.

تتر؛ لنگر نقدینگی در مواجهه با نااطمینانی

در بازار داخلی، نرخ دلار آزاد با اصلاح جزئی به ۱۹۳,۰۰۰ تومان و سکه امامی به ۱۹۰ میلیون تومان رسید. با این حال، تتر با نرخ ۱۹۳,۵۰۰ تومان معامله شد که نشان‌دهنده حفظ پریمیوم نسبت به بازار نقدی است. این واگرایی نه تنها یک ابزار سرمایه‌گذاری، بلکه به «شریان حیاتی» برای دور زدن بروکراسی ارزی بانک مرکزی و تامین مالی فوری (Just-in-Time) تبدیل شده است. در شرایطی که صف‌های سامانه نیما طولانی‌تر شده، تتر به عنوان ابزار تسویه در قراردادهای خرد بین‌المللی، اولویت نقدشوندگی را بر بازدهی در میان فعالان اقتصادی تثبیت کرده است.

تحلیل جریان‌های علّی و چشم‌انداز آتی

تحلیلگران داریک پست معتقدند که تأثیر این وضعیت بر اقتصاد ایران در سه سطح عملیاتی قابل ردیابی است:

• فشار تورم وارداتی: با وجود ثبات قیمت‌های جهانی، هزینه‌های نهایی برای واردکنندگان ایرانی به دلیل افزایش پریمیوم ریسک در هاب‌های ترانزیتی و هزینه‌های مالی انتقال ارز، همچنان در سطوح بالا باقی مانده است. این شکاف میان قیمت‌های جهانی و هزینه‌های واردات، فشار مضاعفی را بر حاشیه سود شرکت‌های تولیدی وارد می‌کند.
• تغییر استراتژی در زنجیره تأمین: نوسانات شدید در سهام شرکت‌های فناوری جهانی، به سرعت به کانال‌های واسطه‌ای واردات ایران سرایت می‌کند. فرآیند فرسایشی بازرسی و تغییر اسناد در هاب‌های ترانزیتی، در کنار طولانی شدن صف تخصیص ارز، مدیران را ناچار به گذار از مدل «به‌موقع» (Just-in-Time) به مدل «ذخیره اطمینان» (Just-in-Case) کرده است.
• واگرایی ریسک‌گریزی: در حالی که بازارهای جهانی تحت تأثیر فضای ریسک‌گریز (Risk-off) هستند، تتر در بازار غیررسمی ایران همچنان به عنوان ابزار اصلی پوشش ریسک عمل کرده و فاصله ساختاری خود را با دلار نقدی حفظ کرده است.

راهکارهای عملیاتی برای مدیران زنجیره تأمین

با توجه به افزایش پریمیوم ریسک در هاب‌های سنتی، مدیران زنجیره تأمین باید به سرعت ساختار کانال‌های ورودی خود را بازآرایی کنند:

• تنوع‌بخشی جغرافیایی: استفاده از ظرفیت‌های ترانزیتی جایگزین جهت کاهش وابستگی به هاب‌های پرهزینه و پرریسک.
• گذار به مدل موجودی استراتژیک: برای قطعات کلیدی، افزایش حجم ذخایر اطمینان با بهره‌گیری از ابزارهای تامین مالی زنجیره تامین (SCF) جهت خنثی‌سازی نوسانات ناشی از صف‌های طولانی تخصیص ارز ضروری است.
• بهینه‌سازی تسویه ارزی: بهره‌گیری از کانال‌های مالی غیرتحریمی جهت کاهش کارمزدهای تبدیل ارز در شبکه صرافی‌های واسطه.

با توجه به تداوم تنش‌های لجستیکی در هاب‌های ترانزیتی، احتمالاً تقاضا برای تتر به عنوان ابزار تسویه در قراردادهای بین‌المللی در ماه‌های آتی با شیب ملایمی افزایش خواهد یافت. به فعالان اقتصادی توصیه می‌شود با توزیع ریسک لجستیک در هاب‌های موازی، تاب‌آوری زنجیره تأمین خود را در برابر نوسانات جهانی ارتقا دهند.